Breaking news: concept onafhankelijkheidseis Wet CAO ter consultatie

Nieuwe onafhankelijkheidseis voor cao-partijen voorgesteld: eerste inhoudelijke wijziging van de Wet CAO in decennia 

Het ministerie van SZW heeft een conceptwetsvoorstel gepubliceerd waarmee een nieuw artikel 2 wordt toegevoegd aan de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (Wet CAO). Daarmee wordt voor het eerst expliciet wettelijk vastgelegd dat werkgevers(organisaties) en werknemersorganisaties onafhankelijk van elkaar moeten zijn. Gezien het feit dat de Wet CAO sinds 1927 nauwelijks inhoudelijk is gewijzigd, betreft dit een opmerkelijke ontwikkeling voor het Nederlandse cao-recht.

Onafhankelijkheid wordt wettelijk verankerd

 Het voorstel codificeert een uitgangspunt dat binnen het cao-stelsel al lange tijd als vanzelfsprekend geldt: cao-partijen moeten vrij zijn van inmenging door de andere partij. De wijziging is gebaseerd op artikel 2 van ILO-Verdrag nr. 98 en volgt op aanbevelingen van zowel de Stichting van de Arbeid als het Comité van Experts van de ILO.

Toetsing door de rechter mogelijk

 Op dit moment bevat de Wet CAO geen expliciete norm op basis waarvan de onafhankelijkheid van cao-partijen kan worden beoordeeld. Recente rechtspraak maakte duidelijk dat daardoor slechts beperkte mogelijkheden bestaan om hierover een oordeel van de rechter te verkrijgen. Het wetsvoorstel brengt daar verandering in door een zelfstandige wettelijke grondslag te creëren voor toetsing van de onafhankelijkheid.

Vergaande gevolgen

 De voorgestelde wijziging is niet alleen symbolisch. Indien een rechter oordeelt dat een cao is gesloten met een niet-onafhankelijke cao-partij, kan dat leiden tot nietigheid van de cao. De wetgever kiest daarbij bewust voor een open norm. Rechters kunnen onder meer kijken naar de verenigingsstructuur, de betrokkenheid van leden, de financiering van de organisatie en de feitelijke positie van partijen tijdens het cao-overleg.

Volgens de huidige planning treedt de wetswijziging op 1 januari 2028 in werking. Daarmee lijkt een van de meest ingrijpende moderniseringen van de Wet CAO van de afgelopen decennia in zicht. Het wetsvoorstel ligt nu ter consultatie. Zie voor alle stukken: https://www.internetconsultatie.nl/wetonafhankelijkheidcaopartijen/b1